Yaşlılığa Genel Bakış

YAŞLILIĞA GENEL BAKIŞ

Dünya nüfusu yaşlanıyor. Nüfusun yaşlanması, emek ve finans piyasaları, konut, ulaşım ve sosyal koruma, sağlık gibi mal ve hizmetlere olan taleplerde dahil olmak üzere toplumun hemen tüm sektörünü etkilemektedir (1).

Nüfusun yaşlanma süreci Birleşmiş Milletler, Dünya Sağlık Örgütü, Avrupa Birliği ve diğer ülkede “yaşlı nüfusun yoksulluk, sosyal koruma, sağlık, işgücüne katılım, cinsiyet eşitliği  bağlamları”  ile birlikte değerlendirilmektedir.  Nüfus  istatistik ve raporlarında yaşlılığa ilişkin spesifik bir sınıflandırma  yerine  60 ve 65 yaş üstü nüfus atıfları yapılmaktadır.   BM  Dünya Nüfus Beklentisi 2017 revizyonunda yaşlı nüfus göndermelerinde 60 yaş ve üzeri baz alınırken 2015 Demografi yıllığında  nüfusun yaş, cinsiyet yüzde dağılımlarında “0-14, 15-64, 65+” yaş verileri yer almaktadır. BM  bağımlılık oranı hesaplarında “15-64” ve  65+ yaş gruplarını kullanmaktadır. 2017 yılı için Afrika’da bu oran %12,9, Asya’da %7,7, Kuzey Amerika’da %3,8,  Avrupa’da %3,3, Japonya’da %2,1 olarak verilmektedir. Çalışma da ileri yaşlılık olarak 80 yaş ve üzeri kabul edilmektedir. (1, 2,3, 4,19). 

DSÖ “Sağlık ve Yaşlılık Dünya Raporu 2015 de yaşlı nüfus atıflarını 60 ve üstü olarak yaparken, BM’in raporlarında olduğu gibi bağımlılık yaşını belirlemede 65 yaş ve üstünü kullanmaktadır.  (3,4). AB yaşlılık konusundaki istatistik çalışmalarında ve sayısal verilerinde 65 yaş ve üstünü referans almaktadır  (6, 18). TUİK nüfus ve yaşlı nüfus oranlarında 65 yaş ve üstünü değerlendirmeye alırken, ileri yaşlı nüfusuna ilişkin verileri 85 yaş ve üzeri olarak değerlendirmektedir (5).

DSÖ, gelişmiş ülkelerde  65 yaş  “yaşlı”  olarak kabul edilse de bazı bölgelerde (örneğin Afrika ülkeleri ile) uyum sağlamadığını vurgulamaktadır. Yaşlılık tanımlamaları yaygın olarak kullanılmasına rağmen, insanın yaşlanması, yaşlılığına ilişkin genel bir fikir birliğinin bulunmadığını belirten DSÖ, yaşlılık eşiğini işaretlemek için bir takvim yaşının ortak kullanımı, biyolojik yaş ile denkliği varsaymakla birlikte, aynı zamanda, genellikle bu ikisinin mutlaka eş anlamlı olmadığına değinmektedir (7).

Genel olarak kabul gören yaş, yaşlılık ve yaşlanma tanımları aşağıda verilmektedir.
 
Yaş: Doğuştan itibaren geçen ve yıl birimi ile ölçülen zaman olarak tanımlanır (8). Yaş (kronolojik yaş) doğum ile başlayan yaşam boyu (yaşanılan zamana) kadar olan süredir (4).
 
Yaşlı:  Belli bir kronolojik yaşı tamamlayan bireyden beklenen rolleri ve sorumlulukları tanımlayan sosyal bir durumda  olan bireyi tanımlar (8). Yaşam sürecinde 65 yaş ve üzeri birey (9). BM kaynaklarına göre 60 yaş ve üzeri birey.
 
Yaşlılık:  Yaşlı tanımı ile birlikte değerlendirmek gerekir. Belli bir kronolojik yaş evresi ile biyolojik, sosyal yaşam biçim ve gereksinimlerin farklılaştığı bir dönemdir. Yaşlılık, tıpkı diğer evreler gibi (çocukluk, gençlik vb), bedenin, biyolojik gereksinimlerinin ve toplumsal ilişkiler düzeyindeki yaşam biçim ve gereksinimlerinin değiştiği bir evre olarak tanımlanabilir (10)
 
Yaşlanma:Yaş alma süreci; Biyolojik olarak büyüme* (8)
 
*Ülkemizde birçok bilimsel çalışmada yaşlanma tanımları farklı kategorilerde tanımlalar yapılmaktadır: kronolojik yaşlanma ile doğum ile başlayan ve yaşamın ilerlemesi ile geçen zaman olarak, biyolojik yaşlanma zamana bağlı olarak bireyin anatomi ve fizyolojisindeki değişimleri ifade etmektedir . Patolojik yaşlanma ise daha çok normal sürecin dışında erken büyüme, gelişme ve yaşlılık belirtilerini verme olarak,  psikolojik yaşlanma bireyin davranışsal uyum yeteneğindeki başa bağlı değişimler olarak, sosyal yaşlanma ise bireyin içinde yaşadığı toplumdaki yaşla ilgili değer ve normlar karşılığında belirli bir yaş grubundan beklenen davranış, rol ve sosyal ilişkilerin “belli bir yaş dönemine göre” değişmesi olarak tanımlanmaktadır. Ekonomik yaşlanma emeklilik sonrası gelir düzeyi, çalışma yaşamından ayrılma, üretkenlik, sosyal yaşam biçimleri, sağlık ve tüketim harcamalarındaki değişiklikler olarak belirlenebilir (11,12,13,14).
 
Yaş sınıflaması: Uluslararası Standart Yaş Sınıflaması (USYS-97)-International Standard Age Classification (ISAC)’a göre tekli yaşlar ve 5’erli yaş grupları (0-4, 5-9, 10-14, ..., 85+)dır. TUİK tarafından da kullanılmaktadır (5)
 
Toplam bağımlılık oranı, “15-64” yaş grubundaki her 100 kişi için “0-14” ve “65 ve daha yukarı” yaş gruplarındaki kişi sayısıdır (5, 16).
 
Gençlerin bağımlılık oranı, “15-64” yaş grubundaki her 100 kişi için     "0-14" yaş grubundaki kişi sayısıdır (5, 16).
Yaşlılık bağımlılığı oranı, 15-64” yaş grubundaki her 100 kişi için "65 ve daha yukarı" yaş grubundaki kişi sayısıdır. (5, 16).
 
Aktif Yaşlanma: Aktif yaşlanma, yaş ilerledikçe yaşam kalitesini yükseltmek için sağlık, katılım ve güvenlik fırsatlarını en iyi duruma getirme sürecidir(17) .It applies to both individuals and population groups.
 
Nüfus yaşlanması: Nüfus yapısında yaşlılık oranının artmasına neden olan nüfus yapısındaki değişim  olarak tanımlanır  (4)
 
 
YAŞLILIK İLE İLGİLİ ULUSLARARASI BELGELER:
 
Temel belge İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi (Universal Declaration of Human Rights)dir. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 10 Aralık 1948'de Paris'te ( Genel Kurul kararı 217 A-III) ilan edildi.  Tüm insanlar haklar bakımından eşittir ilkesi benimsendi. 
 
1966 yılında hazırlanan Ekonomik, Sosyal Ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme (International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights )  16 Aralık 1966 tarihli, 2200A (XXI) sayılı Genel Kurul kararıyla kabul edilmiş ve imza, onay ve katılmaya açılmıştır. 27. Madde uyarınca, 3 Ocak 1976 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
 
Birinci dünya  Yaşlanma Asamblesi (World Assembly on Ageing ).Vienna, 26 July-6 August 1982 Viyana, 26 Temmuz-6 Ağustos 1982 . Viyana Uluslararası Yaşlanma Eylem Planı (The Vienna International  Plan of Action on Ageing)  (1982) birinci yaşlanma asamblesinde eylem planı benimsemiş ve Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 1982'de kabul edilmiştir (karar 37/51).
 
BM Yaşlı İlkeleri ( (Yaşlı Bireylere İlişkin Birleşmiş Milletler İlkeleri) (United Nations Principles for Older Persons) 1991 16 Aralık 1991 tarih ve (46/91) sayı ile  BM Genel kurulunda kabul edilmiştir. Gayri resmi çevirisine EYHGM web sayfasından ulaşılabilinir.
 
İkinci Dünya Yaşlanma Asamblesi (Second World Assembly on Ageing).Madrid’e  8-12 April 2002 tarihleri arasında gerçekleştirilmiş ve Uluslararası Madrid Yaşlanma Eylem Planı (Madrid International Plan of Action on Ageing, 2002) benimsenmiştir.
 
DSÖ 2016-2017   Yaşlanma ve Sağlık Üzerine Global Strateji ve Eylem Planı (The Global Strategy and Action Plan on Ageing And Health).  Yaşlanma ve Sağlığa ilişkin Küresel Strateji ve Eylem Planı" (Doküman A69 / 17) ve ilgili (WHA69.3) Mayıs 2016'da Dünya Sağlık Asamblesinde kabul edildi.
 
Yaşlı Dostu Şehirler: Bir Rehber (Global age-friendly cities: a guide) (2007),  Kentlerin yaşça daha yaşanabilir kılınması amaçlı çalışmalar için DSÖ tarafından yaşlı dostu kentler ağı da kurulmuştur.
 
Aktif Yaşlanma Politika Çerçeve Metni (Active ageing: a policy framework) 2002 sağlıklı ve aktif yaşlanmayı teşvik eden eylem planlarının formülasyonunu bildirmek için hazırlanmıştır
 
Lizbon Stratejisi, (23-24 Mart 2000 )  Lizbon'da yapılan Avrupa zirvesinde, AB ekonomisini yeniden yapılandırmayı, AB'nin genel perspektifini belirleyen gelişme planıdır.
 
Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı: Şart, Avrupa Toplulukları  Resmî Gazetesinin C serisinin 364.üncü  sayısında 18 Aralık 2000 tarihinde yayımlanmıştır (OJ C 364, 18.12.2000).
 
Avrupa 2020 Stratejisi  (2010) EUROPE 2020 “ A European strategy for smart, sustainable and inclusive growth”.
 
 2012  Avrupa Aktif Yaşlanma ve Kuşaklararası Dayanışma Yılı (2012) Commission Staff Working Document Ex-Ante Evaluation Accompanying document to the Decision of the European Parliament and of the Council on the European Year for Active Ageing (2012). COM(2010)462.
 
(BM, DSÖ, AB ve AB Bakanlığı resmi internet sitelerinden derlenmiştir.)
 
ÜLKEMİZDE YAŞLI HİZMETLERİ VE YAŞLI BAKIM HİZMETLERİNİN GELİŞİMİ:
 
Yerel Yönetimler dönemi:
 
Cumhuriyetin ilk döneminde (1963 yılına kadar) yaşlılar dahil sosyal yardım ve hizmetlerin yerel yönetimlerce verilmesi benimsenmiştir. Günümüzde yaşlı nüfusun artısı ile yerel yönetimlerin önemi ve yaşlı hizmetlerindeki kilit rolü “belediyeler tarafından evde destek, evde bakım hizmetlerinin yaygınlaşması ile” ortaya çıkmaktadır. Cumhuriyetin ilk yıllarında hazırlanan üç önemli kanun; Belediye Kanunu, Umumî Hıfzıssıhha Kanunu, Sıhhat ve İçtimai Muavenet (sosyal yardım)  Vekâleti Teşkilât ve Memurin Kanunu   yaşlılara yönelik hizmetlerin  temel düzenleyicisi olup,  yerel yönetimlerin rolünün 1930’lu yıllarda kavrandığının da göstergesidir.
 
Belediye Kanunu:
(3/4/1930 tarih 1580 sayılı kanun_ 14/4/1930 tarih ve  1471 s. Resmi Gazete),
 
Belediyelerin Vazifeleri başlıklı 15 inci maddesinin 34, 69 ve  70, 71 bentleri yaşlılık alanında belediyelerin hizmetlerini düzenlemektedir.
34 — Fakir ailelerin ikiz çocuklarına, alelûmum öksüz, fakir, kimsesiz çocuklara para, hekim, ilâç, yeme, içme, giyinme, barınma, tahsil, terbiye cihetlerinden yardım etmek, fakir hastalara meccanen bakmak, ilâç vermek, fakir cenazelerini meccanen kaldırmak, alil, işten âciz olupta bakacak kimsesi olmayanlara bakmak;
69 — Fakirler için yatı evleri yapmak ve idare etmek;
70 — Şefkat, tasarruf, memurin ve müstahdemini belediye tekaüt sandıkları tesis ve idare etmek ve şehir bankaları açmak;
71 — Muhtacin için iane sandıkları tesis ve idare etmek ve emvali menkule terhin sandıkları tesis etmek
 
 
Umumî Hıfzıssıhha Kanunu:
(Kanun No: 1593 Kabul tarihi: 1930.  6 Mayıs 1930 Tarih ve 1489 sayılı Resmi Gazete)
 
Madde 20 — Belediyelerin umumî hifzıssıhha ve içtimaî muavenete taallûk eden mesailden ifasile mükellef oldukları ! vazifelere aşağıda zikredilmiştir.
…..
13 - Hastane, dispanser, süt çocuğu, muayene ve tedavi  evi, aceze ve ihtiyar yurtları ve doğum evi tesis ve idaresi
 
 
Sıhhat ve İçtimai Muavenet (sosyal yardım)  Vekâleti Teşkilât ve Memurin Kanunu
(Kanun No : 3017 Kabul tarihi: 9/ 6/1936. 23 Haziran 1936 tarih ve sayılı:3337 Resmi Gazete.)
 
İçtimaî Muavenet İşleri Dairesi başlıklı Madde 11 — İçtimaî Muavenet İşleri Dairesi içerisinde umumî içtimaî hizmetler, hususî içtimaî hizmetler şubeleri kurulmuştur.
 
 
Merkezi yönetim dönemi:
 
İkinci dönemde hizmetlerin merkezi yönetim tarafından planlanması ve yürütülmesi öngörülmektedir.  Türkiye Çocuk Esirgeme Kurumunun Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığına devrine ilişkin 35 sayılı geçici kanun, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı teşkilatı içinde Sosyal Hizmetler Genel Müdürlüğü  kurulmasına ilişkin 225 sayılı kanun, 228 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu ve bu kanunda değişiklik öngörerek Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumunu Sağlık Bakanlığından ayrı yapılandıran 3289 sayılı  KHK ile yaşlı hizmetleri merkezi yönetim tarafından yürütülmeye başlanmıştır.

Türkiye Çocuk Esirgeme Kurumunun uzuvlarının feshi ile mezkûr uzuvların yeniden seçimlerinin yapılmasına ve bu uzuvların faaliyete geçişine kadar Kurum muamelâtının Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığınca yürütülmesine dair Geçici Kanun 
 
Kanun No : 35 Kabul tarihi: 25/7/1960. 29 Temmuz 1960 tarih ve 10564 sayılı Resmi Gazete).
Söz konusu kanun ile Kurum çalışmaları Sağlık Bakanlığı tarafından  yürütülmeye başlanmış 2028 sayılı Kanun ile kesin düzenleme gerçekleşmiştir.
 
Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı Kuruluş ve Memurları Kanununda ve 4882 sayılı kanuna bağlı (1) ve (2) sayılı cetvellerde değişiklikler yapılmasına dair Kanun .
 
( Kanun No : 225 Kabul tarihi: 25/4/1963 30/4/1963 tarih ve 11394 sayılı Resmi Gazete.)
317 sayılı Kanunun 3. Maddesine  Sosyal Hizmetler Genel Müdürlüğü eklenmiştir.
 
Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu ( Sosyal Hizmetler Kanunu “
 3/6/2011 tarihli ve 633 sayılı KHK’nin 35 inci maddesi”)
 
(Kanun No. 2828 Kabul Tarihi : 24/5/1983 . 27/5/1983 tarih ve 18059 sayılı Resmi Gazete).
Bu kanun ile huzurevi tanımı da yapılmıştır.
 
2828 Sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu (Sosyal Hizmetler Kanunu) , 3289 Sayılı Beden Terbiyesi ve Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun ile 179 ve 181 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname
 
(Karar Sayısı : KHK/356. 2/3/1989 tarih ve t. 20096 sayılı Resmi Gazete)
Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü kurulmuştur. Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığının adı Sağlık Bakanlığı olarak değiştirilmiştir.
 
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname
 
Kanun Hük. Kar.nin Tarihi : 3/6/2011, No : 633 Yetki Kanununun Tarihi : 6/4/2011, No : 6223 Yayımlandığı  R.G. Tarihi : 8/6/2011, No : 27958.Mükerrer.  Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 50)
Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü kurulmuştur
 
 
Yönetmelikler:
 
Yaşlı hizmetlerine ilişkin ikincil düzenlemelerde Huzurevi Yönetmelikleri (Resmi Gazetede yayımlanan) aşağıda verilmektedir.
 
1971 İstanbul Özel İdaresi Huzurevi Yönetmeliği (7 Aralık 1971 tarihli ve 14035 sayılı Resmi Gazete)
1978 Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı Huzurevleri İşletme Yönetmeliği (7 Eylül 1978 tarihli ve 16397 sayılı Resmi Gazete)
1980 Sosyal Sigortalar Kurumu Huzurevleri Yönetmeliği (25 Ocak 1980 tarihli ve 16880 sayılı Resmi Gazete
1981 Manisa Belediyesi İsmail Cider Huzurevi ve Dinlenme Yurdu Yönetmeliği (10 Ağustos 1981 tarihli ve 17424 sayılı Resmi Gazete)
1983 Emekli Sandığı Huzurevi İşletme Yönetmeliği (8 Temmuz 1983 tarihli ve 18101 sayılı Resmi Gazete).
1984 Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü Gerçek Kişiler ve Özel Hukuk Tüzel Kişilerince Açılacak Huzurevleri Yönetmeliği (2 Ocak 1984 Tarihli ve 18269 sayılı Resmi Gazete)
1984 Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı Huzurevi Yönetmeliği (24 Kasım 1984 tarihli ve 18585 sayılı Resmi Gazete) (1978 tarihli yönetmeliği yürürlükten kaldırmış
1984 T. C. Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü Dinlenme ve Bakımevleri (Huzurevleri) Yönetmeliği (7 Kasım 1984 tarihli ve 18568 sayılı Resmi Gazete) (1983 tarihli yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır.)
1987 Kamu Kurum ve Kuruluşları Bünyesinde Açılacak Huzurevlerinin Kuruluş ve İşleyiş Esasları Hakkında Yönetmelik 85 Nisan 1987 tarihli ve 19422 sayılı Resmi Gazete
1997 Özel Huzurevleri ve Yaşlı Bakımevleri Yönetmeliği (3 Eylül 1997 tarihli ve 23099 sayılı Resmi Gazete)
2001 Huzurevleri ile Huzurevi Yaşlı Bakım ve Rehabilitasyon Merkezleri Yönetmeliği (21 Şubat 2001 tarihli ve 24325 sayılı Resmi Gazete) 1984 tarihli yönetmelik yürürlükten kalkmıştır.
2008 Yaşlı Hizmet Merkezlerinde Sunulacak Gündüzlü Bakım İle Evde Bakım Hizmetleri Hakkında Yönetmelik  (7 Ağustos 2008 tarihli ve 26960 sayılı Resmi Gazete)
 
(http://mevzuat.basbakanlik.gov.tr/p_KulliyatFihrist.aspx ve http://mevzuat.basbakanlik.gov.tr  ve http://www.resmigazete.gov.tr  adreslerinden derlenmiştir)
 
 
Günümüz:

Ülkemizde yaşlı nüfusun artması ile yaşlılara yönelik belediyelerin evde destek, evde bakım hizmetlerine ayırdığı pay artmıştır. Sağlık Bakanlığı Evde Sağlık Bakımı hizmeti sunmakta olup, sağlık hizmetlerinin sosyal destek hizmetleri ile birlikte sunulması gereği tartışılmaktadır. Yaşlılara yönelik evde bakım ve destek hizmetlerini büyük ölçüde belediyeler karşılamaktadır. Ancak belediyelerin hizmetlerine ilişkin bir standart, hizmet bütünlüğü, standart finansal kaynakları bulunmamaktadır.  
 
Yaşlı Hizmetleri Dairesi Başkanlığı 
(Ağustos 2017)
 
Kaynaklar:
 
  1. UN  (…). Aging.  http://www.un.org/en/sections/issues-depth/ageing/
  2. UN (2017), World Population Prospects The 2017 Revision. Key Findings and Advance Tables. Department of Economic and Social Affairs Population Division. United Nations. New York, 2017. https://esa.un.org/unpd/ /Files/ wpp/Publications WPP2017_KeyFindings.pdf
  3. UN (2015) 2015 Demographic Yearbook. Sixty-sixth issue. Department of Economic and Social Affairs  United Nations  New York, 2016. https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dybsets/2015.pdf.
  4. WHO. (2015) . World report on Ageing and Health. WHO Library Cataloguing-in-Publication Data..World Health Organization. ISBN 978 92 4 156504 2 (NLM classification: WT 104) . http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/186463/1/9789240694811_eng.pdf?ua=1.
  5. TUİK (…)Veri: Kapsam, Dönem ve Zamanlama The Data: Coverage, Periodicity . www.tuik.gov.tr/PreIstatistikMeta.do?istab_id=205
  6. EUROSTAT (20 Haziran 2017). Population age structure by major age groups, 2006 and 2016 (% of the total population). Source: Eurostat (demo_pjanind). http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Population_structure_and_ageing
  7. WHO (…..)Proposed working definition of an older person in Africa for the MDS Project.  http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/
  8. Dictionaries ….. https://en.oxforddictionaries.com/definition/ageing
  9. TDK (….) Hemşirelik sözlüğü. http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_ hemsirelik&view =hemsirelik&kategori1=yazimay&kelimesec=9389
  10. Erkan, Çolpan, Nilgün, Köse, Neşe (2014)  Kentsel mekân örgütlenmesinin yaşlıların kentsel etkinlikleri üzerindeki etkisi, istanbul ve viyana örneği.  METU JFA 2014/1 (31:1) 39-66
  11. Yerli, Gülbaşak (….)  Yaşlı Sağlığı Ve Hizmetleri. Ders notları. content.lms.sabis.sakarya.edu.tr/.../ders_notu_1_yaşlı_bakım_ilke_ve_uygulamaları
  12. Piyal, Birgül (….) Sağlıklı Yaşam (Yetişkin ve Yaşlı Sağlığı). Halk Sağlığı.  https://www.munzur.edu.tr/birimler/akademik/yuksekokul/syo/bolumler/fizik/Pages/file/HS9.pdf
  13. Arpacı Fatma (2005) Farklı boyutlarıyla yaşlılık. Türkiye İşçi emeklileri derneği eğitimv e kültür yayınları 2005. Ankara.http://www.tued.org.tr/uploads/tued/merkez /tued_ kitaplar/yaslilik.pdf
  14.  Oğuz, M. Tarik (2007). Yaşlılarda görülen biyolojik ve sosyal değişimler. Yayımlanmamı Yüksek lisans tezi. Anara üniversitesi, sosyal bilimler Enstitüsü. http://acikarsiv.ankara.edu.tr/browse/3613/.
  15. Second United Nations World Assembly on Ageing, Madrid, Spain, April 2002. http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/67215/1/WHO_NMH_NPH_02.8.pdf
  16. UN  (….) DEFINITION OF THE INDICATORS OF POPULATION AGEING Population Division, DESA, United Nations.  http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/pdf/95annexi.pdf
  17. WHO (2002) Active Ageing A Policy Framework. A Contribution of the World Health Organization to the
  18. EUROSAT (…..)Glossary:Old-age-dependency ratio http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/ index.php/ Glossary:Old-age-dependency_ratio.
  19. UN (….)Glossary of Demographic Terms. World Population Prospects 2017. https://esa.un.org/unpd/wpp/General/GlossaryDemographicTerms.aspx.